چرا پوست مرکبات و تفاله قهوه گربه را فراری می دهد؟

پدیده ی دور کردن گربه و حیوانات خانگی یا حیوانات خیابانی از باغچه ها و گلدان ها بدون استفاده از مواد شیمیایی مضر، دغدغه ای همیشگی برای صاحبان خانه ها بوده است. در این میان، استفاده از بقایای مواد غذایی مانند «پوست مرکبات» و «تفاله قهوه» به عنوان راهکارهای خانگی و دفع کننده های طبیعی  بسیار شهرت یافته اند. اما پرسش علمی اینجاست: چرا این مواد که برای انسان خوشایند یا خنثی هستند، برای گربه ها تا این حد ناخوشایند تلقی می شوند؟ پاسخ در فیزیولوژی حساس گربه ها و ترکیبات شیمیایی نهفته در این مواد نهفته است.

فیزیولوژی بویایی گربه ها

پیش از تحلیل نقش مرکبات و قهوه، باید بدانیم که حس بویایی گربه حدود ۱۴ برابر قوی تر از انسان است. گربه ها در بینی خود ساختاری به نام «اندام وومرونازال یا همان «اندام ژاکوبسون» دارند که به آن ها اجازه می دهد نه تنها بوها، بلکه پیام های شیمیایی و فرومونی را نیز تجزیه و تحلیل کنند. این حساسیت فوق العاده باعث می شود بوهای تند و تیز که برای ما ملایم به نظر می رسند، برای گربه به مشابه یک رایحه زننده و آزاردهنده تلقی شود.

چرا پوست مرکبات و تفاله قهوه گربه را فراری می دهد؟

استفاده ازمرکبات برای فراری دادن گربه

دلیل اصلی فراری بودن گربه ها از پوست پرتقال، لیمو، گریپ فروت و نارنگی، غلظت بالای روغن های فرار و ترکیبات شیمیایی خاصی مانند لیمونن  و لینالول است. این ترکیبات که در لایه روغنی پوست مرکبات وجود دارند، دارای بوی بسیار تند و نافذی هستند که سیستم بویایی گربه را تحت فشار قرار می دهد.

از دیدگاه تکاملی، بسیاری از پستانداران در طبیعت یاد گرفته اند که بوهای تند مشابه اسانس های مرکبات را با محرک های شیمیایی گیاهی شناسایی کنند. برای گربه، استنشاق غلظت بالای لیمونن به جای اینکه یادآور یک وعده میوه شیرین باشد، شبیه به استنشاق یک ماده تحریک کننده یا سمی است. این بو به قدری برای مخاط بینی گربه تهاجمی است که حیوان بلافاصله پس از استشمام آن، سعی می کند از محیط فاصله بگیرد تا از سوزش احتمالی سیستم تنفسی خود جلوگیری کند. در واقع، مرکبات یک هشدار غریزی برای آن هاست.

 استفاده از تفاله قهوه

تفاله قهوه به دو دلیل مجزا برای گربه ها ناخوشایند است: نخست بوی بسیار قوی و تلخ آن، و دوم خطرات بیولوژیکی کافئین.

۱. قهوه حاوی ترکیبات آلی فراری است که بوی نافذی دارند. برای موجودی که دنیای اطرافش را با بینی اش ترسیم می کند، بوی قهوه بسیار «اشباع شده» و غلیظ است. این بو برای گربه ها که محیطی با بوهای ملایم و طبیعی را ترجیح می دهند، بسیار خسته کننده است.

نکات مهم در استفاده از پوست مرکبات و تفاله قهوه

۲. گربه ها نسبت به کافئین بسیار حساس هستند. در واقع، کافئین برای گربه ها یک ماده سمی محسوب می شود که می تواند باعث افزایش ضربان قلب، لرزش عضلات و در موارد شدید، تشنج شود. اگرچه گربه ها معمولاً آن قدر باهوش هستند که مستقیماً تفاله قهوه را نخورند، اما غریزه آن ها به آن ها هشدار می دهد که این ماده حاوی ترکیبات شیمیایی غیرعادی و بالقوه مضر است. ترکیب تلخی شدید تفاله با رایحه غلیظ آن، باعث می شود که گربه ها از نزدیکی به مناطقی که با تفاله قهوه پوشانده شده اند، اجتناب کنند.

نقش بافت مواد در ایجاد حس ناخوشایند برای گربه ها

علاوه بر عامل بو، «بافت» این مواد نیز در دور کردن گربه ها نقش دارد. گربه ها حیواناتی هستند که به تمیزی و وضعیت پاهای خود بسیار اهمیت می دهند. قرار گرفتن پنجه های حساس گربه روی خرده های زبر و مرطوب تفاله قهوه یا تکه های ناهموار پوست مرکبات، برای آن ها حس ناخوشایندی ایجاد می کند. وقتی گربه ای سعی می کند از یک گلدان برای حفاری استفاده کند و با این مواد روبرو می شود، تجربه ای «لمسی» ناخوشایند کسب می کند که در کنار «تجربه بویایی» تند، باعث می شود آن مکان را برای فعالیت های آینده خود ناامن یا غیرقابل قبول تلقی کند.

استفاده ازمرکبات برای فراری دادن گربه

نکات مهم در استفاده از پوست مرکبات و تفاله قهوه

استفاده از این روش ها برای دور کردن گربه ها از باغچه یا گلدان های خانگی، یک متد کاملاً ارگانیک و کم هزینه است. با این حال، رعایت چند نکته ضروری است:

• روغن های فرار مرکبات و ترکیبات معطر قهوه به مرور زمان تبخیر می شوند. برای حفظ اثر بازدارندگی، باید این مواد را هر چند روز یک بار تعویض یا تقویت کرد.
• هرگز نباید تصور کرد که چون این مواد «طبیعی» هستند، برای گربه بی خطرند. خوردن مستقیم پوست مرکبات (به دلیل احتمال وجود آفت کش ها و اسانس های غلیظ) و تفاله قهوه (به دلیل محتوای کافئین) می تواند برای سلامت حیوان خطرناک باشد.
• اگر بوی قهوه یا مرکبات برای فضای خانه شما نیز ناخوشایند است، می توانید از گیاهانی مانند «اسطوخودوس» یا «رزماری» که گربه ها به دلیل بویشان از آن ها دوری می کنند، به عنوان مکمل استفاده کنید.

بیشتر بخوانید:

بیماری های مشترک گربه با انسان

گیاه دورکننده گربه

نتیجه گیری

دلیل فراری بودن گربه ها از پوست مرکبات و تفاله قهوه، ترکیبی از دفاع بیولوژیک و حساسیت حسی است. بینی فوق حساس گربه، لیمونن موجود در مرکبات را به عنوان یک ماده محرک تنفسی و ترکیبات موجود در قهوه را به عنوان سیگنال های شیمیایی غیرعادی و بالقوه خطرناک شناسایی می کند. این روش های سنتی که مبتنی بر دانش رفتارشناسی حیوانات است، به ما کمک می کند تا بدون آسیب زدن به طبیعت یا حیوانات، تعادلی میان نگهداری از گیاهان و حضور حیوانات در محیط پیرامونمان برقرار کنیم.